Lichwiarz jest osobą udzielającą krótkoterminowych, nieformalnych pożyczek osobom, które nie mogą skorzystać z legalnych instytucji finansowych. Jego klientami są ludzie zdesperowani, pozbawieni zdolności kredytowej, zadłużeni u przestępców albo potrzebujący natychmiastowego zastrzyku gotówki. Charakter działalności opiera się na ryzyku, presji psychologicznej i umiejętności kontrolowania sytuacji w świecie, w którym brak spłaty długu ma realne konsekwencje. Model pracy lichwiarza jest prosty, lecz intensywnie oparty na kontakcie interpersonalnym. Klient zgłasza potrzebę, zwykle dyskretnie i z ostrożnością. Lichwiarz przeprowadza z nim szybki wywiad, oceniając ryzyko oraz sprawdzając, czy dana osoba nadaje się na pożyczkobiorcę. Następnie ustala warunki, wysokość procentów, termin spłaty oraz ewentualne zabezpieczenie, które może obejmować pojazdy, broń, biżuterię lub inne wartościowe przedmioty. Całość transakcji odbywa się nieformalnie, często w miejscach ustronnych, jak zaplecza klubów, prywatne mieszkania, kantory czy garażowe biura. O wiele ważniejsza od papierów jest tu reputacja, zarówno klienta, jak i samej lichwiarki. W przypadku problemów ze spłatą lichwiarka stosuje dwa rodzaje windykacji. Najpierw pojawia się ta miękka, polegająca na przypomnieniach, presji słownej i osobistych rozmowach. Gdy jednak klient nadużywa cierpliwości lub próbuje uniknąć odpowiedzialności, wkracza windykacja twarda, polegająca na przejęciu zabezpieczenia, podwyższeniu długu, a w skrajnych przypadkach na współpracy z grupami przestępczymi, które potrafią wyegzekwować zobowiązania znacznie skuteczniej.
Zjawisko to pojawiło się już w XIX wieku w środowiskach imigranckich, gdzie robotnicy i mieszkańcy ubogich dzielnic nie mieli dostępu do legalnych pożyczek. Wtedy narodziła się figura „loan shark”, rekina pożyczkowego, który udzielał pieniędzy na wysoki procent i stosował brutalne formy presji. W okresie prohibicji lichwa stała się jednym z głównych źródeł dochodu dla zorganizowanej przestępczości. Grupy kierowane przez postaci takie jak Al Capone, Lucky Luciano czy Meyer Lansky finansowały swoje działania dzięki nielegalnym pożyczkom, wspierając właścicieli klubów, hazardzistów i drobnych przedsiębiorców. Był to czas, gdy lichwa rosła równolegle z mafią i przenikała do życia codziennego wielu amerykańskich miast.
Po II wojnie światowej zjawisko to zaczęło się profesjonalizować. Mafie tworzyły własne struktury finansowe i firmy udające legalne agencje kredytowe. Lichwa trafiła do środowisk robotniczych, kasyn i związków zawodowych, a metody ściągania długów stały się jeszcze bardziej wyrafinowane. W latach 80. i 90. działalność lichwiarska przeniknęła także do gangów ulicznych oraz karteli narkotykowych, które wykorzystywały ją jako sposób finansowania nielegalnych operacji. Współcześnie lichwa wciąż istnieje, choć często przybiera formę nowoczesnych mikropożyczek z ogromnymi odsetkami. Pojawia się również w środowiskach przestępczych oraz w internecie, gdzie funkcjonują anonimowe pożyczki w darknecie.
